NPM Mreža SEE: Prisilne hospitalizacije samo kao posljednja mjera

Podgorica - Bilo koji oblik prisilne hospitalizacije treba primjenjivati samo kao posljednju mjeru, nakon individualizovane procjene i na osnovu odluke nadležnog, nezavisnog sudskog organa, saglasni su predstavnici Mreže Nacionalnih mehanizama za prevenciju (NPM) torture Jugoistočne Evrope.

Zaštitnik ljudskih prava i sloboda, kao NPM Crne Gore, bio je domaćin sastanka Mreže na temu prisilne hospitalizacije u pretkrivičknim i građanskim  postupcima. Učesnici sastanka bili su NPM timovi iz Albanije, Austrije, Bosne i Hercegovine, Hrvatske, Grčke, Kosova, Crne Gore, Srbije i Slovenije.

Tokom dvodnevnih sesija razmatran je nivo slaganja nacionalnih zakonodavstava i međunarodnih standarda ljudskih prava, maksimalan period za trajanje individualnih prisilnih hospitalizacija, a razgovarano je i o periodičnom monitoringu i automatskom sudskom nadzoru, procedurama otpusta kada hospitalizacija više nije potrebna, kao i ulozi NPM-a u monitoringu i nadzoru ovih procesa.

Među zaključcima koje su učesnici/e usvojili u vezi sa ovom temom, navodi se da sve odluke treba da se zasnivaju na jasnim medicinskim i pravnim kriterijumima, te da bud podložne periodičnom preispitivanju i neposrednom pristupu žalbi.

Predstavljajući zaključne ocjene, zaštitnik Siniša Bjeković i zamjenica Mirjana Radović, ukazali su da lica koja su podvrgnuta prisilnom prijemu treba da dobiju nezavisnu pravnu pomoć, besplatnu kada je to potrebno, i da budu na pristupačan način obaviještena o svojim pravima i razlozima za njihovo pritvaranje.

Sudski postupci treba da budu brzi, nepristrasni i transparentni.

NPM Mreža poručuje da državne vlasti moraju da obezbijede dovoljan broj kvalifikovanih i kontinuirano obučavanih stručnjaka, uključujući psihijatre, psihologe, medicinske sestre i socijalne radnike, koji su obrazovani u oblasti standarda ljudskih prava, tehnika deeskalacije i neprisilnih pristupa liječenju.

Takođe je zaključeno da proces liječenja mora poštovati urođeno dostojanstvo i autonomiju. Svako odstupanje u vezi sa autonomijom treba da bude zasnovano na zakonu i da se odnosi samo na jasno i strogo definisane izuzetne okolnosti.

“Državne vlasti moraju razviti i adekvatno finansirati usluge mentalnog zdravlja i socijalne podrške u zajednici, kako bi se osigurao kontinuitet nkege nakon otpusta. Nijedna osoba ne smije biti prisilno hospitalizovana kada medicinski razlozi za hospitalizaciju prestanu da postoje, samo zato što nema alternativnog smještaja ili podrške zajednice. Ovo predstavlja kršenje prava na slobodu i može se smatrati nehumanim ili ponižavajućim postupanjem”, upozoravaju predstavnici NPM Mreže Jugoistočne Evrope.

Takođe su ocijenili da posebna pažnja mora da se posvetiti zaštiti ranjivih grupa, uključujući žene, djecu, starije osobe, čije se potrebe i rizici moraju rješavati kroz prilagođene zaštitne mjere i pristupe koji uračunavaju rod i uzrast.